تا حالا شده کلی زمان صرف مطالعه یک کتاب یا جزوه بکنید و چند بار آن را بخوانید، اما موقع آزمون هیچ چیز از آن را به یاد نیاورید؟
دلیلش این است که بیشتر ما هنوز یادگیری فعال و پویا را بلد نیستیم. مطالعه فعال روشی است که در آن برای افزایش یادگیری و بازدهی خود، از برخی راهکارها استفاده میکنیم. در واقع، ما در دوران مدرسه روخوانی کردن را یاد گرفتهایم، نه مطالعه کردن را.
یادگیری فعال یعنی در هنگام خواندن یک متن، ذهن خود را با روشهای مختلف درگیر کنید. این راهکارها به شما کمک میکنند تا هنگام مطالعه بیشتر فکر کنید، بنویسید، خلاصه کنید و به طور کلی با جدیت بیشتری متن را دنبال کنید.
تفاوت یادگیری فعال و غیرفعال
در یادگیری غیرفعال، معمولاً زبانآموز فقط میخواند یا گوش میدهد، بدون اینکه ذهنش درگیر شود. در مقابل، یادگیری فعال با تکنیکهایی مثل سؤالسازی، ترسیم نمودار و تحلیل مفاهیم، یادگیری را عمیق و ماندگار میکند.
مطالعات نشان داده است که در یادگیری غیرفعال پس از 10 تا 20 دقیقه مطالعه، توجه فرد کاهش مییابد و مطالب به حافظه کوتاهمدت میروند. اما در یادگیری فعال، مغز به طور مداوم درگیر است و اطلاعات به حافظه بلندمدت منتقل میشوند.
تکنیک اول: یادداشتبرداری فعال
اولین و مهمترین استراتژی یادگیری فعال، یادداشتبرداری است. اما منظور از یادداشتبرداری، صرفاً علامت زدن متن با ماژیک نیست. بهترین کار این است که در حین مطالعه، عبارات و کلمات مهم را علامت بزنید و سپس بلافاصله بعد از پایان مطالعه، از روشهایی مثل یادداشت کرنل یا نقشه کشی ذهنی برای مرور استفاده کنید.
نکته بسیار مهم: یادداشتبرداری را کلاً به بعد از مطالعه موکول نکنید. تنها با گذشت یک ساعت از اتمام مطالعه، تقریباً 50 درصد از آنچه مطالعه کردهاید را فراموش میکنید.
تکنیک دوم: سؤال پرسیدن از خود
دومین تکنیک یادگیری فعال، پرسش است. هرچه بیشتر از خودتان سؤال بپرسید، تمرکز بیشتری روی متن خواهید داشت و یادگیری شما افزایش مییابد. سؤال پرسیدن باعث تقویت تفکر نقادانه نیز میشود.
سؤالهای شما باید در سه مرحله پرسیده شوند:
-سؤالاتی که قبل از شروع مطالعه از خودتان میپرسید تا مدام به دنبال پاسخ آنها باشید.
-سؤالاتی که در حین مطالعه میپرسید درباره ادامه متن و قسمتهایی که هنوز مطالعه نکردهاید.
-سؤالاتی که در پایان مطالعه میپرسید تا مطالب در حافظه شما تثبیت شوند.
تکنیک سوم: روش فاینمن (آموزش دادن)
روش فاینمن یکی از قدرتمندترین تکنیکها برای فهم عمیق است. در این روش، شما مفهومی را که مطالعه کردهاید به سادهترین زبان ممکن توضیح میدهید، انگار میخواهید آن را برای یک دانشآموز 10 ساله توضیح دهید.
این سادهسازی، مغز را وادار میکند پیچیدگیها را کنار بگذارد و مفهوم را در قالب ساختاری قابل فهم بازسازی کند. جایی که نمیتوانید ساده توضیح دهید، همان جایی است که هنوز یاد نگرفتهاید. این روش برای دروسی مثل گرامر زبان، قواعد علمی و مفاهیم انتزاعی فوقالعاده مؤثر است.
تکنیک چهارم: تصویرسازی و نقشه کشی ذهنی
مغز و حافظه ما به طرز شگفتآوری در به خاطرسپاری و یادآوری تصاویر بهتر از متون عمل میکند. برای اینکه بتوانید آنچه مطالعه میکنید را بهتر به خاطر بسپارید، باید تصویر آن را درون ذهنتان بسازید.
نقشههای ذهنی به خاطر شکل ظاهری و استفاده از رنگهای مختلف، یادگیری و یادآوری مطالب را سادهتر میکنند. ضمن اینکه با این کار میتوانید بین مطالب مهم و کلمات کلیدی متن به خوبی ارتباط برقرار کنید. در درس زبان انگلیسی، میتوانید یک نقشه ذهنی برای گروههای واژگانی مرتبط (مثل تمام کلمات مربوط به سفر) ترسیم کنید.
تکنیک پنجم: تست زنی و بازیابی حافظه
بازیابی فعال یکی از اثباتشدهترین روشهای یادگیری در جهان است. در این روش، به جای خواندن دوباره مطالب، سعی میکنید آنها را از حافظه خود بیرون بکشید. این فرآیند به مغز میگوید: این اطلاعات مهم هستند، آنها را حفظ کن.
به همین دلیل، تست زدن، پرسیدن سوال از خود یا نوشتن مطالب از حافظه به طور چشمگیری باعث تقویت یادگیری میشود. ترکیب تست زنی و تکرار فاصلهدار میتواند سرعت یادگیری را چند برابر کند.
در قاصدک، تمام دورههای آموزشی ما بر اساس اصول یادگیری فعال طراحی شدهاند. از تعیین سطح تا تمرینهای آزمونمحور، هدف ما درگیر نگه داشتن ذهن شما در تمام مراحل یادگیری است.
